Gezond hart / cardiovasculaire gezondheid

Gezond hart / cardiovasculaire gezondheid

Een plantaardig eetpatroon heeft een aantal gunstige effecten op de gezondheid van het hart. Plantaardige producten zoals fruit, groenten, peulvruchten, volkorengranen, noten en zaden bevatten minder verzadigde vetten. Veel van deze producten zijn ook een bron van vezels. Producten die weinig verzadigde vetten bevatten, zijn belangrijk voor een gezond cholesterolgehalte als onderdeel van een gezonde, evenwichtige voeding en levensstijl. Bovendien is aangetoond dat specifieke plantaardige producten of bestanddelen het cholesterolgehalte in het bloed verlagen. Voorbeelden daarvan zijn soja-eiwitten, amandelen, bètaglucanen uit haver/gerst en plantenstanolen of -sterolen.

Gezond vetprofiel van plantaardige voeding

Een lagere inname van verzadigde vetten in combinatie met een hogere inname van meervoudig onverzadigde vetten gaat gepaard met een lagere incidentie van HVZ. De aanbevolen verschuiving van verzadigde naar onverzadigde vetten moet gelijktijdig plaatsvinden in een algemeen gezond voedingspatroon. Een doeltreffende manier om dit te realiseren is door meer plantaardige voedingsmiddelen die rijk zijn aan voedingsstoffen te integreren in het algemene voedingspatroon.


Verhoogde cholesterolwaarden in het bloed zijn een bekende risicofactor voor hart- en vaatziekten. De WHO wijst als volgt op het belang van het verlagen van het bloedcholesterolgehalte voor de volksgezondheid: elke verlaging van 1% van het LDL-cholesterolgehalte bij de bevolking kan leiden tot een afname van het aantal coronaire hartziekten (CHZ) met 2-4%.

Het gunstige vetprofiel van plantaardige producten (arm aan verzadigde vetten, rijk aan onverzadigde vetten) kan in verband worden gebracht met een lager LDL-cholesterolgehalte in het bloed .

Het verminderen van de inname van verzadigde vetten (VV) is al meer dan drie decennia een belangrijk voedingsadvies om het risico van CHZ te verlagen. Maar hoe beïnvloedt dit verband het risico op HVZ? De relatie tussen verzadigd vet (VV) en mortaliteit door HVZ is indirect en wordt gemedieerd door de LDL-C-verhogende effecten van VV in de voeding. Sinds enkele jaren wordt de waarde van deze aanbeveling aangevochten door mensen die beweren dat een verlaging van de inname van VV het risico van CHZ niet verlaagt. De American Heart Association (AHA) heeft op deze controverse gereageerd met een presidentieel advies. De AHA-deskundigen onderzochten de wetenschappelijke gegevens over de effecten van de inname van verzadigde vetten en de vervanging ervan door andere soorten vetten en koolhydraten op het risico van HVZ. De AHA bevestigde dat de inname van verzadigde vetten moet worden beperkt, maar benadrukte ook dat verzadigde vetten moeten worden vervangen door onverzadigde vetten (en in het bijzonder meervoudig onverzadigde vetten) om het risico van CHZ te verlagen. 

Het vervangen van VV door geraffineerde koolhydraten, zoals veel westerlingen doen in een poging om hun totale inname van VV te verlagen, vermindert het risico van CHZ niet. Populatiestudies die geen verband vonden tussen een lagere inname van VV en een lager risico van CHZ, hielden geen rekening met de invloed van het macronutriënt dat VV vervangt. 

Cholesterolverlagend effect van soja

Direct cholesterolverlagend effect van soja-eiwitten

Soja-eiwitten verlagen LDL-C direct met ongeveer 4 tot 5%. Verschillende meta-analyses hebben het cholesterolverlagende effect van soja-eiwitten aangetoond. Hoe groter het aanvankelijke cholesterolniveau, hoe groter de daling van cholesterol. 

Meta-analyse van klinische studies ter evaluatie van de effecten van soja-eiwitten op lipideniveaus:

Een mogelijke verklaring voor de cholesterolverlagende effecten is dat peptiden die vrijkomen bij de vertering van soja-eiwitten, de LDL-receptoren in de lever stimuleren, waardoor cholesterol efficiënter uit de bloedbaan wordt verwijderd.

Dit voordeel van soja-eiwitten werd in 1999 voor het eerst formeel erkend door de Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA). De FDA stond toen een gezondheidsclaim over sojaproducten toe die luidde: "de dagelijkse consumptie van 25 gram soja-eiwitten, als onderdeel van een dieet dat arm is aan verzadigde vetten en cholesterol, kan het risico op hartaandoeningen verlagen".

In 2015 keurde ook het Food Directorate van Health Canada een gezondheidsclaim goed over soja-eiwitten en de verlaging van cholesterol. Volgens het Food Directorate van Health Canada zijn er wetenschappelijke bewijzen voor de gezondheidsclaim dat de consumptie van soja-eiwitten het cholesterolgehalte in het bloed helpt verlagen. Het Food Directorate baseerde zijn beslissing op literatuuronderzoek voor de periode van 1980 tot maart 2010. Alle voedingsmiddelen die soja-eiwitten bevatten, zoals geïsoleerde soja-eiwitten, soja-eiwitconcentraat, getextureerd soja-eiwit en sojameel, maar ook voedingsmiddelen gemaakt van hele sojabonen, komen in aanmerking voor de gezondheidsclaim. Voedingsproducten die minstens 6 g soja-eiwitten per referentiehoeveelheid en per portie bevatten en die bovendien beantwoorden aan een reeks voorwaarden met betrekking tot de aanwezigheid van aanbevolen voedingsstoffen, maximale niveaus van cholesterol, alcohol, enz.,mogen de gezondheidsclaim dragen.

In Europa is de claim ingediend maar nog niet goedgekeurd voor gebruik op voedingsproducten die soja bevatten.

Indirect cholesterolverlagend effect: voedselsubstitutie-effect

Sojaproducten verlagen mogelijk het cholesterolgehalte via een combinatie van het directe cholesterolverlagende effect van soja-eiwitten en het substitutieeffect (dierlijke voedingsproducten met een hoog gehalte aan verzadigde vetten worden vervangen door soja-producten met een hoog gehalte aan onverzadigde vetten).


Wanneer sojaproducten de gebruikelijke eiwitbronnen van het westerse voedingspatroon, dat doorgaans veel verzadigde vetten bevat, vervangen, zal het LDL-C dalen door de verbeterde vetzuurinname.

Jenkins et al onderzocht de mate waarin de vervanging van voedingsproducten van dierlijke oorsprong (rijk aan verzadigd vet) door soja verantwoordelijk is voor de cholesterolverlagende eigenschappen van sojaproducten. Op basis van gegevens van 11 interventies berekende hij dat, wanneer dierlijke eiwitten worden vervangen door vergelijkbare hoeveelheden soja-eiwitten, het gehalte LDL-cholesterol met 3,6-6,0% afneemt wegens de verdringing van VV en cholesterol in de voeding

Recente informatie : plantaardige voeding & cardiovasculaire gezondheid

Soja wel degelijk goed tegen cholesterol!

Terwijl de Amerikaanse Food & Drug Administration overweegt om de claim te schrappen dat soja cholesterolverlagend kan zijn, pakt een grootschalige Canadese meta-analyse uit met verrassende resultaten. Ze bevestigt namelijk de gunstige effecten van soja-eiwitten, die in 46 onderzoeken de LDL-cholesterol met gemiddeld 3 tot 4% doen dalen.

Afgelopen zomer moest de Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA) normaal gezien een beslissing nemen over de gezondheidsclaim rond cholesterolverlaging voor bepaalde plantaardige voedingsmiddelen (noten en soja-eiwitten) en voedingsbestanddelen (viskeuze vezels en plantensterolen). Het verdict is nog niet bekend, maar een studie van het St. Michael’s Hospital in Toronto staat alvast in schril contrast met het huidige standpunt van de FDA. Het onderzoeksteam hoopt dat het agentschap bij zijn evaluatie rekening zal houden met deze resultaten, aangezien de reikwijdte enorm is.

Effect van soja-eiwit is bescheiden, maar significant

De meta-analyse had betrekking op de 46 gerandomiseerde sojaproeven die de FDA had geselecteerd om haar beslissing te nemen. De onderzoekers wilden bepalen of de door de FDA voorgestelde aanpassing in overeenstemming is met de bestaande literatuur. Van de 46 gevolgde onderzoeken onderzochten er 41 specifiek de effecten van soja-eiwitten op de LDL-cholesterol en 43 op de totale cholesterol.

De onderzoekers ontdekten dat soja-eiwitten (bij een gemiddelde dosis van 25 gram per dag; 2 tot 3 porties/dag) vooral de LDL-cholesterol bij volwassenen met 3 tot 4% verlaagden. Een bescheiden, maar significante daling, zegt dr. David Jenkins, de hoofdauteur van de studie, zeker aangezien de effecten van soja mogelijk nog groter kunnen zijn.

Wellicht nog meer effect in combinatie met ander plantaardig voedsel

De meeste internationale aanbevelingen stimuleren om meer plantaardige producten te verwerken in de maaltijd. Zo dringt de Canada’s Food Guide er bij de Canadezen op aan om veel voedsel op basis van plantaardige eiwitten te eten.

Volgens de auteurs zou het vervangen van vlees met veel verzadigde vetten door sojaproducten (tofu, sojabonen, sojameel enz.), noten, plantaardige eiwitten, plantensterolen en vezels een nog grotere daling van de cholesterol opleveren. Deze verandering van eiwitbron zou het cardiovasculaire risico met bijna 30% kunnen verlagen.Minder hartziekten bij vegetariërs

Referentie : Blanco Mejia S. et al., The Journal of Nutrition, 2019 ; 149 : 6, 968–981.

Minder hartziekten bij vegetariërs

Volgens de resultaten van het Britse EPIC-Oxford-cohort vertonen vegetariërs een lager risico op ischemische hartziekten. Ze zouden wel meer kans op een beroerte hebben dan niet-vegetariërs, maar dat risico zou worden gecompenseerd door het beschermende effect op het hart in het algemeen. Een boodschap die heel anders klinkt dan de interpretaties in de media.

Vegetariërs lopen 20% meer kans op een CVA of beroerte! Met dat bericht pakten de meeste Britse en internationale media uit na een analyse van de EPIC-Oxford-studie. Maar in feite moeten de nieuwe resultaten van die studie in hun geheel worden bekeken om genuanceerd te zijn.

Viseters, vegetariërs en veganisten hebben een gezonder hart

De EPIC-Oxford-studie1 had betrekking op 48.888 deelnemers zonder hart- en vaatziekten bij hun aanmelding tussen 1993 en 2001. Ze werden verdeeld in drie verschillende groepen op basis van hun eetgewoonten:

  • personen die vlees eten (en mogelijk ook vis en/of eieren),
  • personen die vis eten (maar geen vlees),
  • vegetariërs en veganisten.

De follow-upperiode bedroeg gemiddeld 18,1 jaar, wat interessant is. Na correctie voor sociaal-demografische en levensstijlfactoren wijzen de resultaten op het volgende:

  • Viseters (-13%) en vegetariërs (-22%) vertonen lagere cijfers voor ischemische hartziekten dan vleeseters.
  • Anderzijds ligt hun beroertecijfer 20% hoger dan bij vleeseters.

Vegetarisme blijft algemeen genomen gezond

In hetzelfde nummer van het tijdschrift BMJ gaven twee Australische wetenschappers een gedetailleerde analyse van de studie2. Op het eerste gezicht zijn hun resultaten vergelijkbaar: een beschermend effect van 22% voor het hart en een negatief effect van 20% voor het hoofd. In beide gevallen verwijzen de schrijvers echter graag naar het feit dat ischemische hartziekten over het algemeen meer schade aanrichten (in termen van prevalentie) dan beroerten:

  • Een vermindering met 22% van het risico op een ischemische hartziekte bij vegetariërs komt overeen met 10 gevallen minder per 1000 personen in tien jaar tijd.
  • Een toename met 20% van het risico op een beroerte bij vegetariërs komt overeen met 3 extra gevallen van beroerte per 1000 personen in tien jaar tijd.

Vegetarisme is dus wel geassocieerd met een verhoogd risico op een beroerte, maar het gunstige effect op het gebied van ischemische hartziekten is aanzienlijk groter.

Referenties :

  1. Tyn T. et al., BMJ, 2019; 366: l4897.
  2. Lawrence M. et al., BMJ, 2019; 366: l5272.

Plantaardige voeding geassocieerd met een betere hartgezondheid

Volgens een nieuw onderzoek dat werd gepubliceerd in het tijdschrift van de American Heart Association zou plantaardige voeding geassocieerd kunnen zijn met een betere hartgezondheid en een lager risico op overlijden door een hartaanval, een beroerte of andere cardiovasculaire aandoeningen.

De onderzoekers bestudeerden een databank met informatie over de voedselinname van ruim 10.000 Amerikaanse volwassenen van middelbare leeftijd die van 1987 tot 2016 onder gezondheidstoezicht hadden gestaan. Deze vrijwilligers hadden aan het begin van het onderzoek geen hart- en vaatziekte. De auteurs rangschikten de eetgewoonten van de deelnemers volgens de verhouding tussen plantaardig voedsel en dierlijke producten.

Een beter evenwicht tussen plantaardig en dierlijk voedsel: het werkt!

De studie was observationeel en volstaat dus niet om een oorzakelijk verband te leggen. Toch mogen we de resultaten behoorlijk spectaculair noemen. Zo hadden de personen die vooral plantaardig aten, ten opzichte van een eetpatroon met veel dierlijke eiwitten:

  • 16% minder kans op een hart- en vaatziekte;
  • 32% minder kans om te overlijden aan een hart- en vaatziekte;
  • 25% minder risico op sterfte door alle oorzaken.

Bijzonder aan deze studie: het effect wordt waargenomen bij de algemene populatie

Dit is een van de eerste studies die deze eetgewoonten onderzoekt bij de algemene populatie. Eerdere studies hadden al wel aangetoond dat eetpatronen met veel plantaardige producten gunstige effecten hebben op de hartgezondheid. Die studies concentreerden zich echter op specifieke populaties, zoals vegetariërs of zevendedagsadventisten, die voornamelijk plantaardig eten.

Hoewel deze studie uiteraard niet aanzet tot het volledig schrappen van dierlijk voedsel, toont ze wel aan dat het opschroeven van plantaardige ten opzichte van dierlijke producten in het bord bijdraagt tot een betere hartgezondheid in het algemeen.

Referentie : Hyunju K., Journal of the American Heart Association, 2019;8:e012865.

Referenties

 WHO. Gaining health: The European strategy for the prevention and control of non-communicable diseases. 2006.
Ref Type: Report

 Adult Treatment Panel II. National Cholesterol Education Program. Second Report of the Expert Panel on Detection, Evaluation, and Treatment of High Blood Cholesterol in Adults (Adult Treatment Panel II). Circulation 1994;89:1333-445.

 Adult Treatment Panel III. Executive Summary of The Third Report of The National Cholesterol Education Program (NCEP) Expert Panel on Detection, Evaluation, And Treatment of High Blood Cholesterol In Adults (Adult Treatment Panel III). JAMA 2001;285:2486-97.

 Law MR, Wald NJ, Thompson SG. By how much and how quickly does reduction in serum cholesterol concentration lower risk of ischaemic heart disease? BMJ 1994;308:367-72.

 Li Y, Hruby A, Bernstein AM et al. Saturated Fats Compared With Unsaturated Fats and Sources of Carbohydrates in Relation to Risk of Coronary Heart Disease: A Prospective Cohort Study. J Am Coll Cardiol 2015;66:1538-48.

 Keys A, Parlin RW. Serum cholesterol response to changes in dietary lipids. Am J Clin Nutr 1966;19:175-81.

 Keys A, ANDERSON JT, GRANDE F. Prediction of serum-cholesterol responses of man to changes in fats in the diet. Lancet 1957;273:959-66.

 Chowdhury R, Warnakula S, Kunutsor S et al. Association of dietary, circulating, and supplement fatty acids with coronary risk: a systematic review and meta-analysis. Ann Intern Med 2014;160:398-406.

 Sacks FM, Lichtenstein AH, Wu JHY et al. Dietary Fats and Cardiovascular Disease: A Presidential Advisory From the American Heart Association. Circulation 2017;135.

 Griffin BA. Serum low-density lipoprotein as a dietary responsive biomarker of cardiovascular disease risk: Consensus and confusion. Nutr Bull 2017;42:266-73.

 Reynolds K, Chin A, Lees KA, Nguyen A, Bujnowski D, He J. A meta-analysis of the effect of soy supplementation on serum lipids. Am J Cardiol 2006;98:633-40.

 Taku K, Umegaki K, Sato Y, Taki Y, Endoh K, Watanabe S. Soy isoflavones lower serum total and LDL cholesterol in humans: a meta-analysis of 11 randomized controlled trials. Am J Clin Nutr 2007;85:1148-56.

 Harland JI, Haffner TA. Systematic review, meta-analysis and regression of randomised controlled trials reporting an association between an intake of circa 25g soya protein per day and blood cholesterol. Atherosclerosis 2008;200:13-27.

 Tokede OA, Onabanjo TA, Yansane A, Gaziano JM, Djousse L. Soya products and serum lipids: a meta-analysis of randomised controlled trials. Br J Nutr 2015;114:831-43.

 Hooper L, Kroon PA, Rimm EB et al. Flavonoids, flavonoid-rich foods, and cardiovascular risk: a meta-analysis of randomized controlled trials. Am J Clin Nutr 2008;88:38-50.

 Weggemans RM, Trautwein EA. Relation between soy-associated isoflavones and LDL and HDL cholesterol concentrations in humans: a meta-analysis. Eur J Clin Nutr 2003;57:940-6.

 Zhan S, Ho SC. Meta-analysis of the effects of soy protein containing isoflavones on the lipid profile. Am J Clin Nutr 2005;81:397-408.

 Anderson JW, Johnstone BM, Cook-Newell ME. Meta-analysis of the effects of soy protein intake on serum lipids. N Engl J Med 1995;333:276-82.

 FDA. FDA Approved claims: "Soya protein and risk of coronary heart disease". Federal Register vol 64 no 206 Tuesday October 26 1999. 26-10-1999. Ref Type: Report

 Health Claim about Soy Protein and Cholesterol Lowering - Health Canada's Assessment. 1-3-2015. Ref Type: Report

 FDA Approved claims: “Soya protein and risk of coronary heart disease”. 

Federal Register vol 64 no 206 Tuesday October 26 1999

 Jenkins DJ, Mirrahimi A, Srichaikul K et al. Soy Protein Reduces Serum Cholesterol by Both Intrinsic and Food Displacement Mechanisms. J Nutr 2010;140:2302S-11S.